Đột kim là cái “chết” đến từ nguyên nhân bổng dưng có quá nhiều tiền, nhiều quyền hay thành công thi nhau ập tới. Trong cuốn Sử ký 35 năm FPT, Anh Tien Hoang Nam có kể về FPT từng có giai đoạn như thế, hơn 20 năm trước, những chiến thắng liên tiếp đã làm cho đội ngũ lãnh đạo FPT trở nên tự tin rằng FPT làm gì cũng giỏi, rồi tự cho phép tham gia và mở rộng vào nhiều ngành nghề để rồi trả giá rất đắc, đẩy FPT vào rìa bờ vực.
Tôi từng có một người bạn, “bổng dưng” trở thành lãnh đạo một công ty to sau nhiều nỗ lực. Kể từ đó là những chuỗi ngày thay đổi ở cấp độ đột biến, từ ăn nói chỉ đạo, thể hiện quan điểm, sử dụng quyền lực, lựa chọn mối quan hệ cho đến những điều nhỏ nhất như quần áo, giày dép… Một lần, tôi với bạn ngồi cafe như bao ngày khác, trong lúc nói chuyện, bạn đã cắt ngang và chỉnh tôi “không nói ĐM với tao nữa nhé, lỡ người khác họ nghe họ đánh giá, giờ vị trí của tao nó khác”. Câu nói tưởng chừng đơn giản ấy đã làm tôi phải giật mình, có lẽ nhiều thứ đã tới lúc phải thay đổi rồi. Hoặc là tôi không nói ĐM nữa, hoặc là tôi phải rời đi. Tôi biết rõ hơn ai hết, lớn lên với những cung đường dữ dội, theo Ba lơ xe nhiều năm ròng, cùng với 10 năm ngược xuôi ở các công trường xây lắp… có những thứ đã trở thành thói quen không dễ thay đổi, vì thế để thuận tiện cho bạn, tôi quyết định rời đi. Sau đó, tôi cũng thấy có rất nhiều thứ cũng từng bước rời bạn mà đi, bao gồm rất nhiều tiền bạc mà bạn đã mất nhiều năm vun đắp.
Một trường hợp khác, tôi từng biết một người anh, từ một vị trí không có nhiều đặc biệt, bổng dưng được bổ nhiệm vào vị trí đứng đầu một cơ quan với nhiều quyền lực. Kể từ đó, anh bắt đầu nhìn đâu cũng thấy sai, nhìn ai cũng thấy yếu kém, chỗ nào cũng muốn can thiệp, nghe chưa tròn đã chỉ đạo kiểm điểm… Có lần, trong một buổi ăn tối cùng mấy anh em doanh nghiệp, dù anh chưa từng một ngày điều hành doanh nghiệp nhưng đã làm cho mọi người “một bài” về tuyển dụng và sử dụng nhân sự. Hay cái là ai cũng gật gù khen hay và tỏ ra tâm đắc… điều đó làm cho anh ấy càng trở nên tự tin hơn. Và rồi, điều gì đến cũng sẽ đến.
Cổ nhân Hy Lạp từng nói “Khi thượng đế muốn huỷ diệt một người nào đó, Ngài sẽ biến kẻ đó thành anh hùng trước đã”. Câu nói này đã bao hàm về bệnh Đột kim.
Trong cuốn Good to great, Jim Collins không những nhắc tới mà còn nhắc nhiều lần, bao gồm cả một chương dài để viết về phẩm chất quan trọng nhất của một lãnh đạo, và là phẩm chất cao nhất của lãnh đạo cấp độ 5 – lãnh đạo của những công ty trường tồn – đó chính là sự “Khiêm nhường”. Nếu tài năng làm cho một người trở nên đặc biệt, được sùng bái đến độc tôn thì khiêm nhường sẽ giúp cho họ trở nên dễ gần, giản dị, và lắng nghe. Vun đắp tài năng trong một nội tâm thiếu khiêm nhường thì khác nào bạn đang cố để xây một lâu đài trên cát?
Tôi đã từng đón một người em rời ngay ánh đèn sân khấu, nơi như thiết kế để dành cho người em ấy. Đó là lần đầu tiên bạn ấy làm được một điều to lớn, vượt ngoài sức tưởng tượng của bạn ấy, và bạn xứng đáng được vinh danh trong một sự kiện tầm vóc như vậy. Sau đó, hai anh em chúng tôi đã cùng nhau đi đến một ngôi chùa rất xa Sài Gòn, chúng tôi không theo đạo, chúng tôi cũng không đến để cầu nguyện hay tu tập… Chúng tôi chọn đến đây để chậm lại, cân bằng trở lại, để nghĩ về những anh chị đã giúp đỡ, làm nên sự thành công của bạn ấy, và hơn hết là để kể cho cậu em nghe về căn bệnh đột kim, nguy hiểm đến chừng nào.
Thank you
Tuấn Trần.