Tuấn Trần (TT) lập Tuấn Minh sport (TMs) năm 2011, tức sau 5 năm đi làm. Lúc đó TT vẫn tiếp tục đi làm thuê để góp nguồn trả nợ vốn đầu tư ban đầu cho TMs. Đến đầu 2016 thì TT chính thức nghỉ việc để bắt đầu khởi nghiệp. Mỗi giai đoạn như vậy, TT trải qua hành trình tầm 5 năm, với nhiều trải nghiệm rất khác nhau, có những trải nghiệm thừa kế được, nhưng có những tình huống phải sáng tạo, thay đổi để thích nghi.
Sau những năm tháng đi làm, chắc chắn không ít bạn cứ thập thò, lưng chừng, nữa muốn khởi sự làm riêng, nữa muốn tiếp tục con đường cũ. Đặc biệt những bạn đang làm trong một công ty không mấy phát triển, lãnh đạo yếu kém, anh em mất đoàn kết… thì khát khao thay đổi càng được thổi bùng lên.
Thật ra, tự lập, tự chủ và cuối cùng là tự do – đó là ước muốn không chỉ của riêng ai. Nhưng để có được tự lập, tự chủ, tự do… ai cũng cần một hành trình dấn thân đầy cam go, nói đúng hơn tự do là một dạng năng lực đặc biệt cần nỗ lực đạt được chứ không đơn thuần là một ước muốn. Và hành trình đó sẽ diễn ra như thế nào? Bằng trải nghiệm cá nhân, TT mô phỏng lại dạng sơ đồ dưới đây để các bạn tham khảo nhé!
1. Đường màu xanh dương mô phỏng con đường của người làm thuê.
Sau khi tốt nghiệp, đi làm, các bạn sẽ bắt đầu ở một vị trí chức danh nào đó, thường là nhân viên, chuyên viên. Được một thời gian, nếu các bạn duy trì sự cố gắng, được công ty ghi nhận thì sau 1 hoặc vài năm, bạn sẽ được bổ nhiệm ở một vị trí cao hơn – cứ thế. Quá trình này thường chỉ diễn ra thuận lợi cho tới cấp phó bộ phận. Để lên được cấp trưởng bộ phận, hoặc cao hơn thì bạn cố gắng thôi là chưa đủ, lúc này bạn cần một cái gì đó khác: hoặc bạn xuất sắc trong chuyên môn, hoặc được lòng, hợp cạ với sếp, hoặc có mối quan hệ thân cận, thân sâu với người đứng đầu tổ chức…
Khi làm thuê, bạn không toàn quyền quyết định công việc bạn làm, vị trí bạn ngồi… vì nó còn phụ thuộc rất nhiều thông số khác, mà người lãnh đạo tổ chức cần hài hòa vì cái chung, và bạn chỉ là một phần trong bộ máy. Nên việc bạn đòi hỏi quá mức chỉ làm cho bạn trở nên ngột ngạt, cảm giác bất lực và dễ dẫn tới hệ quả xấu mà thôi. Nếu xác định gắn bó, bạn nên xem tổ chức là môi trường, bạn cần thích nghi, điều tiết để tiến bộ trong môi trường đó.
Có thể tưởng tượng bạn đang là một thành viên trên một con tàu hàng vậy. Còn khởi nghiệp làm chủ thì bạn đang trên một con thuyền thúng, bạn muốn lái đi đâu thì lái nhưng sóng nó lượn thế nào thì bạn cũng dập dìu như thế ấy chứ không như con tàu hàng.
2. Đường màu cam – đường kỳ vọng nghỉ việc làm chủ.
Thường, trước khi nghỉ việc, bạn nên cho mình một kế hoạch khởi nghiệp, một mô hình kinh doanh nào đó khá hoàn chỉnh, thậm chí nhiều bạn có sẵn cả vốn, mentor nên tin gần như chắc chắn rằng mọi thứ sẽ phát triển thuận lợi. Nhưng thực tế con đường này rất khó xảy ra, vì khởi nghiệp, gần như bạn phải học lại từ đầu, với hàng trăm ngàn tình huống, hoàn cảnh, biến số nhiều tới vô cùng. Mọi lý thuyết chỉ là màu xám, chỉ có cây đời mãi xanh tươi. Nên những gì bạn chuẩn bị, tưởng là nhiều nhưng thực tế thì chẳng thấm vào đâu cả.
3. Đường màu xám – hành trình thực tế của khởi nghiệp làm chủ.
Phase 1: Sau khi bắt đầu, bạn sẽ thấy đụng việc gì khó việc đó, bạn có cố gắng cỡ nào thì kết quả cũng sẽ rơi dần về phía đáy, hàng bán ngày càng ít hơn, khách hàng không quay lại, tiền vơi dần đi, gặp những vụ lừa, cạnh tranh càng khốc liệt, chi phí đội lên, giá bán lại giảm, anh em giỏi thì không ai đi làm cho mấy ông khởi nghiệp, mà anh em dở thì công việc không chạy, phải chỉ từng li từng tí, ít bửa lại nghỉ rồi lại tuyển.
Bạn cứ rơi dần rơi dần về phía đáy, vạn sự khởi đầu nan là đây. Anh em tiếp tục đi làm thì tiếp tục thăng tiến, nên khoảng cách giữa bạn và mọi người xa vô cùng, họ đang ở đỉnh cao thì bạn có lẽ đang ở vực thẳm, họ đang đi xe sang, nhà đẹp thì bạn nợ nầng chồng chất… Kiểu đang yên đang lành… Và hầu hết mọi người không sinh ra để khởi nghiệp sẽ bỏ cuộc trên hành trình lao về phía đáy này.
Điều kỳ diệu ở Phase 1 là bạn học được rất nhiều, vỡ ra được rất nhiều, và trên hành trình này bạn gặp rất nhiều ác quỷ và thánh thần. Lúc này bạn đang là con nai vàng ngơ ngác thì làm sao tránh khỏi quỷ dữ được, nhưng đáng mừng, chỉ cần bạn cố gắng, kiên nhẫn, thì mỗi khi bạn bị rơi, thánh thần sẽ xuất hiện để đỡ bạn, không cho bạn chết, “kiểu bà đỡ”. Nghĩa là trên hành trình phase 1, bạn sẽ gặp được rất nhiều người tốt, người giỏi… những người giúp bạn một lần nhưng có giá trị một đời.
Phase 2: Vật vã ở đáy, phase này là thách thức lòng kiên nhẫn, khả năng gồng, chịu đựng của bạn. Kiểu ở trong tuyệt cốc hay bị đưa vào lò luyện kim đan vậy. Ai hên thì vài tháng, đen vận thì vài năm, còn cố chấp không chịu thay đổi hay chỉ biết than thở thì bỏ cuộc từ đây.
Phase 3: Qua cơn bỉ cực. Bạn sẽ bắt đầu có những dấu hiệu thuận lợi, có được một hai hợp đồng, hay công việc gì đó, dạng may mắn, được bơm oxy kịp thời, và bạn bắt khoẻ hơn. Sau khi cơ thể đã được tôi luyện, trang bị nhiều kiến thức, kỹ năng… khi có cơ hội tốt, bạn sẽ biết cách để tận dụng và thoát khỏi đáy, lúc này bạn chắt chiu, cẩn thận và trân quý từng cơ hội nhỏ nhất… Nhờ đó mà bạn thoát khỏi đáy, để bắt đầu đi vào kỳ tăng trưởng. Trên hành trình tăng trưởng, phát triển, bạn lại tiếp tục học nhiều bài học mới, bài học về sự tự tin, ngạo mạng, bài học phép chia sau cho đều, bài học về nịnh thần…
Phase 4, bão hoà ở đỉnh thái lai. Ở kỳ này, những ước mơ, mong đợi của bạn cơ bản là đủ, tuổi của bạn cũng không còn trẻ. Một cơ nghiệp vừa đủ, danh phận vừa đủ, gia đình vừa đủ… nên nhiều bạn lựa chọn duy trì. Hoặc có thể là doanh nghiệp phát triển ở mức bảo hoà, cần sự thay đổi để đột phá nhưng bạn rất khó để thay đổi. Một phase mới về phát triển hay dừng lại ở đây, tất thảy phụ thuộc vào máu lửa của bạn có còn hay không?
Thanks.
Tuấn Trần.
***
Bài viết được đúc kết qua trải nghiệm kết hợp quan sát từ TT, các bạn chỉ nên dùng cho mục đích tham khảo.